Kolor jest jednym z podstawowych aspektów wizualnych wykorzystywanych w niemal każdym dashboardzie. Sposób jego użycia może przesądzić zarówno o sukcesie jak i porażce naszych rozwiązań analitycznych. Dlatego istotne jest jego wykorzystywanie w odpowiedni sposób, aby z jednej strony korzystać z zalet jego użycia a z drugiej nie przeciążyć poznawczo odbiorcy nadmiarem koloru. O ile wybór i wykorzystanie koloru może wydawać się subiektywne i zależeć od osoby projektującej dashboard, istnieją pewne zasady pozwalające ograniczyć możliwość pomyłki i błędnego wykorzystania bawry. Postaram się przybliżyć te zasady.
Podstawowe zasady dotyczące kolorów na dashboardzie
Projektując dashboardy staramy się przede wszystkim dbać o czytelność i użyteczność narzędzi, tak aby nasz odbiorca pracując z nimi czuł się komfortowo. Dlatego istotne jest rozsądne wykorzystanie koloru, a przede wszystkim używanie go tylko wtedy, kiedy jest to potrzebne albo niezbędne. Kolor musi czemuś służyć, nie może być jedynie dekoracją – zbędne elementy wizualne odwracają uwagę i utrudniają odbiór. Oczywiście nie znaczy to, że koloru mamy unikać – wręcz przeciwnie. Ale powinniśmy ograniczyć jego liczbę do niezbędnego minimum.
Popularną metodą przy projektowaniu dashboardów jest rozpoczęcie od szarego koloru na wszystkich elementach wizualnych. Następnie zastanawiamy się, co powinno być wyróżnione i co powinno zwracać uwagę odbiorcy – i te elementy wyróżniamy kolorem. Cała, mniej istotna reszta – pozostaje szara, nadając danym kontekstu.
Kolejna zasada mówi o wykorzystywaniu naturalnych skojarzeń w doborze kolorów, czyli przykładowo: negatywne = czerwone. Przy czym nie jesteśmy tutaj ograniczeni sztywnymi zasadami. Należy jednak starać się unikać przeciwnych skojarzeń – czyli np. oznaczania negatywnych odchyleń kolorem zielonym. Pamiętajmy również, że negatywne odchylenie może być zarówno w górę (im więcej tym lepiej – np. cena) lub w dół (im mniej tym lepiej – np. koszt).
Tworząc wizualizacje należy być także konsekwentnym w zakresie użycia koloru. Oznacza to, że przypisując barwę do jakiejś kategorii lub referencji powinniśmy trzymać się tej konwencji na każdym widoku i wykresie naszego dashboardu. Warto też pamiętać, że kolor jest elementem wspomagającym analizę – nie możemy polegać tylko i wyłącznie na kolorze. Zwłaszcza że jest dużo osób z problemami z odróżnianiem barw, więc zbytnie poleganie na kolorze może być problematyczne. Kolor powinien pomagać w analizie, ale nie ją zastępować.
Podsumowując podstawowe zasady użycia kolorów:
- Używaj koloru tylko wtedy, kiedy jest to potrzebne albo niezbędne
- Ogranicz liczbę kolorów do minimum
- Zacznij od szarego – następnie koloruj to co ma się wyróżniać
- Wykorzystaj naturalne skojarzenia (np. negatywne = czerwone)
- Bądź konsekwentny – jeden kolor oznacza to samo w każdym wykresie/widoku
- Nie polegaj tylko i wyłącznie na kolorze
- Miej na uwadze osoby z problemem w odróżnianiu barw
Zastosowanie kolorów na dashboardach
Istniej kilka przypadków, w których zastosowanie kolorów na dashboardach ma sens. Pierwszym z nich jest przypisanie barwy do kategorii:
Jest to statyczne przypisanie i wizualna reprezentacja hierarchii danych. To z kolei, czego należy unikać to przypisanie koloru do każdego elementu na wykresie – niczemu to nie służy poza wizualnym chaosem:
Analogicznie do rozróżniania kategorii możemy wykorzystać kolor również do wyróżniania obecnych wartości na tle innych referencji (np. poprzednich okresów):
W tym przypadku dodatkowo wspomagamy się rozmiarem, aby podkreślić który przebieg jest głównym i bieżącym, a który pomocnicznym.
Kolejnym zastosowaniem jest wyróżnienie kluczowych informacji – na zasadzie podkreślenia (highlight) lub ostrzeżenia (alert). W tych przypadkach element wyróżniany albo ma inny odcień niż reszta albo zupełnie inną barwę:
Innym przykładem zastosowania koloru jest określenie kierunku zmiany – spotykamy się z tym najczęściej na kartach KPI albo w tabelach, pokazując odchylenie bieżącej wartości do referencji, przez co dodajemy kontekst do analizy:
Kolor może także wspomagać wizualnie dane tabelaryczne. Bez barwy porównanie danych w tabeli może odbywać się tylko przez ich czytanie, a kolor od razu zwraca uwagę na pewne wartości i odchylenia, tworząc heatmapę:
W tym przypadku kolor jest elementem wspomagającym analizę. Jednak kiedy elementów jest bardzo dużo, wykorzystanie etykiet może być niemożliwe, wobec czego kolor pozostaje jedyną opcją. Przy czym określiliśmy wcześniej, że poleganie jedynie na kolorze może być utrudnione, ale w niektórych przypadkach nie mamy wyjścia:
W przypadku takiej analizy możemy wskazać pewne trendy czy też odchylenia, ale nie dokładne wartości – ciężko określić który niebieski i o ile jest bardziej nasycony. Niemniej do ogólnego oglądu na sytuację jest to akceptowalne użycie koloru.
Podsumowując – kolor możemy wykorzystywać do:
- Rozróżnienia kategorii danych
- Tworzenie wizualnej hierarchii i informacji
- Wyróżnienia kluczowych informacji
- Określenie kierunku zmiany (pozytywne/negatywne odchylenia)
- Pokazywanie wartości wskaźników (np. na heatmapach)
- NIE wykorzystujemy koloru jedynie dla dekoracji
W jaki sposób wykorzystać kolor?
Najprościej mówiąc istnieje pięć sposobów wykorzystania kolorów na dahboardach:
- Odrębne kolory (categorical) – do wizualizacji kategorii:
- Skala sekwencyjna (sequential) – do wartości ciągłych od min do max:
- Skala dwustronna (diverging) – do wartości ciągłych od negatywnych
przez neutralne do pozytywnych (z możliwym kolorem środkowym):
- Wyróżnienie (highlight) – przyciągnięcie uwagi do konkretnego punktu (np. do maksymalnej sprzedaży, kodowanie za pomocą pola true/false):
- Ostrzeżenie (alert) – intensywny kolor zwracający natychmiast uwagę (w tym przypadku na czerwono pokazane elementy z negatywnym zyskiem):
Kolor jest potężnym narzędziem wizualnym
Kolor może być bardzo pomocny w wizualnej analizie danych, jest wręcz jego niezbędnym elementem. Jednak zarówno jak bardzo może być pomocny, tak samo może być problematyczny. Nadmiar kolorów, nielogicznie i niekonsekwentne stosowanie, może prowadzić do ograniczenia czytelności a co za tym idzie obniżać funkcjonalność dashboardów. Wykorzystanie barw może wydawać się subiektywnym procesem i wymagać od analityka zmysłu artystycznego, jednak stosując się do określonych zasad możemy ograniczyć możliwość błędnego wykorzystania kolorów. Dlatego istotna jest świadomość pewnych zasad obejmujących stosowanie kolorów na dashboardach i ich wykorzystywanie w projektowaniu narzędzi wizualnych.
Mateusz Karmalski Tableau Author
